Het Concept

“The Bijlmer Euro is a Parasitical Currency that piggybacks on the ubiquity of the Euro as a vehicle for its own mobility. Yet, a Bijlmer Euro is worth more than a normal Euro because it carries local trust and good will.”
– Christian Nold

De Bijlmer Euro – een experiment met een lokale valuta
Het Bijlmer Euro project is een conceptuele en technische evolutie van het idee van een lokale munteenheid. De valuta is speciaal ontwikkeld en toegepast op de context van de Bijlmer. Amsterdam Zuidoost wordt vaak gestigmatiseerd als een moeilijk stadsdeel, vanwege haar hoge mate van culturele diversiteit – meer dan honderd verschillende nationaliteiten – en door de mix van verschillende sociaal economische klassen. De vooroordelen leiden er toe dat mensen van buiten Amsterdam Zuidoost vaak vergeten dat de Bijlmer ook vooral een heel dynamisch interessant gebied is dat een centrum vormt voor multiculturele food import en internationale geldtransacties.

Een onderliggende oorzaak voor veel van de kwesties die spelen in de Bijlmer is de verhouding tussen de verschillende culturen en groepen mensen. Er is weinig intercultureel contact en interactie. Vertrouwensgemeenschappen zijn vaak georganiseerd rondom groepen met een specifieke overeenkomstige culturele achtergrond en afkomst. Dit gegeven inspireerde kunstenaar Christian Nold om in samenwerking met de lokale gemeenschap te werken aan een alternatief waarde systeem dat culturele grenzen doorbreekt en inspireert. Na vele interviews heeft Nold een plan ontwikkeld om de verschillende culturele, economische en sociale gemeenschappen met elkaar te verinden door het introduceren van een lokale munteenheid, de Bijlmer Euro. Deze valuta moet niet alleen grenzen van identiteit doorbreken, maar ook economische voordelen opleveren voor de Bijlmer bewoners. Nold was geïnspireerd door andere lokale valuta systemen die eerder al zijn ontwikkeld op diverse plekken in de wereld (zoals in de VS en in Groot Brittannië), met als doel om sociale cohesie en lokale identiteit te versterken.

Lokale valuta systemen
Er zijn talrijke internationale voorbeelden te noemen van lokale geldsystemen. Lokale munteenheden zijn vaak in gebruik bij kleine geografische gebieden met als doel om de positie van de lokale gemeenschap te versterken, bijvoorbeeld om de lokale markt te beschermen. De basis hiervoor ligt bij het economische principe om geld niet weg te laten lekken vanuit de lokale gemeenschap naar grote (internationale) winkelketens. Door meer geld uit te geven bij lokale winkels in plaats van bij grote winkelketens wordt er indirect geïnvesteerd in een duurzaam lokaal economisch netwerk, omdat het geld blijft rouleren binnen de lokale gemeenschap. Dit levert op termijn voordelen op als meer banen, meer sociaal contact op gemeenschapsniveau, en een versteviging van de culturele identiteit. Interessante voorbeelden zijn: de Berksares, de Toronto Dollar en de Lewes pond en Brixton pond.

Een barrière bij het gebruiken van lokale munteenheden is dat het gebruik ervan vraagt om betrokkenheid van de gebruikers. Zij moeten bewust willen kiezen voor het gebruik van de valuta en de voordelen ervan inzien voor hun gemeenschap. Deze betrokkenheid is in veel gevallen moeilijk te realiseren, omdat de effecten ervan niet direct zichtbaar zijn voor de mensen die de valuta gebruiken.  Er zijn vaak geen gegevens over wie de munteenheid gebruikt, hoe vaak en waar. Op het moment dat de hype rondom de introductie van de munteenheid afzwakt is men zich minder bewust van de waarde van het systeem en neemt het animo om de valuta te gebruiken af. De Bijlmer Euro hoopt dit probleem uit te kunnen sluiten door de transacties van de munteenheid zichtbaar te maken via de website en de lokale gemeenschap van de Bijlmer actief te betrekken bij de ontwikkeling van het project.

Wat is er zo uniek aan de Bijlmer Euro?
De Bijlmer gemeenschap biedt een interessante context voor het introduceren van een nieuwe alternatieve valuta, omdat er al diverse alternatieve geld- en waardesystemen bestaan. Naast de formele geldsystemen als banken en financiële diensten, bestaan er ook diverse informele geld netwerken gericht op spaar- en leensystemen en geld transities. Opvallend aan deze alternatieve ‘vertrouwensgemeenschappen’ is dat zij heel specifiek gefocust zijn op het faciliteren van één bepaalde culturele groep en haar achterban, en niet op het versterken van de lokale gemeenschap (namelijk de Bijlmer). Het Bijlmer Euro project speelt met dit gegeven, door de deelnemende winkels te zien als netwerkpunten van verschillende gemeenschappen in de Bijlmer. Door de beweging te volgen tussen deze verschillende netwerkpunten hoopt Christian Nold een reflectie te kunnen geven op de verbindingen en relaties die de basis vormen voor sociale cohesie binnen een lokale gemeenschap zoals de Bijlmer, vanuit een economisch netwerk perspectief.

Het Bijlmer Euro project is ook uniek door de toepassing van techniek die het mogelijk maakt om de informatie vanuit de RFID-chips in de Bijlmer Euro stickers te vertalen naar een real-time visualisatie waarin te zien is hoe de eurobiljetten door het stadsdeel gaan. De RFID-chips in de stickers zijn gemaakt van de chips die ook verwerkt worden in de weggooikaartjes van OV-reiskaarten. Een Bijlmer Euro is een normaal eurobiljet met een sticker op de bovenkant waarin een dergelijke RFID-chip is verwerkt. Deze sticker verandert niets aan de waarde van het eurobiljet, je kunt de sticker er namelijk gewoon weer af halen. Het voegt alleen iets toe als je het gebruikt in een van de deelnemende Bijlmer Euro winkels! Door het gebruik van de RFID-chips kan de route van een Bijlmer Euro door het stadsdeel gevolgd worden, deze route is dan af te lezen in de visualisatie op de website www.bijlmereuro.nl/graphic. Het leuke van de visualisatie is dat je heel gemakkelijk kunt zien hoe de winkels met elkaar verbonden zijn en hoe sterk de verbindingen binnen het stadsdeel zijn op het niveau van lokaal ondernemerschap en economisch netwerk. Bovendien kun je bij de mobiele bank jouw eigen RFID-chip scannen en zien waar jouw Bijlmer Euro al is geweest..!

Lange termijn plannen
Het lange termijn doel is om een prototype te ontwikkelen voor een global, community aangestuurd diaspora geldsysteem, dat een investering oplevert voor lokale gemeenschappen over de wereld. Het doel is uiteindelijk om een lokale valuta uit twee verschillende landen met elkaar te verbinden, bijvoorbeeld de Bijlmer Euro uit Nederland met bijvoorbeeld de lokale munteenheid in Suriname. Het idee daarachter is dat de geldstromen die nu al veelal tussen deze landen heen en weer gaan – bijvoorbeeld door import en export van producten en door geldstromen tussen familieleden –  een positieve impuls krijgen. Dit ‘diaspora geldsysteem’ zou dan voordelen op moeten leveren voor de betrokkenen, omdat zij geen waarde verliezen doordat zij dezelfde valuta gebruiken.

“Some … imagine the aim of economic localisation is complete self-sufficiency at the village level. In fact, localisation does not mean everything being produced locally, nor does it mean an end to trade.  It simply means creating a better balance between local, regional, national and international markets.  It also means that large corporations should have less control, and communities more over what is produced; and that trading should be fair and to the benefit of both parties. … Localisation is not about isolating communities from other cultures, but about creating a new, sustainable and equitable basis on which they can interact.”
– Ed Mayo